Verpleegkundig specialist Gusta de Vries: ‘De vraag is niet of, maar wanneer mensen last krijgen van OIC’

Depressieve gevoelens, schaamte of zelfs een sociaal isolement. De ziektelast van opioïd-geïnduceerde obstipatie (OIC) is veel groter dan wordt gedacht. Tegelijkertijd voelen patiënten vaak gêne om erover te beginnen, merkt verpleegkundig specialist Gusta de Vries.

tekst: Naomi van Esschoten

 

Hoe vaak ziet u patiënten met OIC?

‘Op de pijnpoli van het Maasstad Ziekenhuis, waar ik werk, zie ik veel patiënten die langere tijd opioïden gebruiken. Naar mijn inschatting krijgt zeker 70 procent van hen te maken met obstipatie. Logisch, want de passage van de ontlasting door de darmen gaat langzamer door het gebruik van opioïden. De vraag is dus niet of, maar wanneer mensen er last van krijgen. Dat kan al vrij snel na de start zijn.’

Hoe verloopt het proces naar de diagnose OIC?

‘Patiënten beginnen meestal niet uit zichzelf over klachten. Het is een ongemakkelijk onderwerp. Daarom neem ik zelf het voortouw om het bespreekbaar te maken. Zo benoem ik bij het voorschrijven van een opioïd meteen dat de kans groot is dat de patiënt veranderingen gaat merken in zijn ontlastingspatroon en obstipatie kan krijgen.’

Melden patiënten dat dan wel?

‘Vaak niet. Daarom bel ik de patiënt na veertien dagen op. Ik vraag dan of het lukt met de ontlasting en of er behoefte is aan ondersteuning. Leefstijltips kunnen al verlichting brengen: minimaal een halfuur per dag wandelen, voldoende drinken en voldoende vezels binnenkrijgen. En dat betekent méér dan twee bruine boterhammen. Daarna vraag ik er bij elk contact met de patiënt naar. Zo wordt het vanzelf normaal om over ontlasting te praten.’

Wat gebeurt er als iemand lang blijft rondlopen met OIC?

‘OIC lijkt een kleine bijwerking, maar er gaat veel leed achter schuil. Door de lichamelijke klachten, zoals een opgezette buik of harde ontlasting die er moeilijk uitgaat, gaan sommige patiënten er tegenop zien om buiten de deur naar het toilet te moeten. Ze melden zich ziek, mijden sociale activiteiten en krijgen relatieproblemen. Wij zien wel mensen die lang hun klachten hebben verzwegen uit angst of schaamte en uiteindelijk zijn beland in een sociaal isolement.’ 

Wat houdt mensen tegen om erover te beginnen?

‘Aanvankelijk zijn mensen vaak zo blij dat ze geen pijnklachten meer hebben, dat ze de obstipatie voor lief nemen. Soms speelt ook de angst dat wij de pijnmedicatie stoppen als zij hun bijwerkingen melden. Dit is nergens voor nodig. Tegenwoordig hebben we namelijk veel middelen tot onze beschikking om OIC te verhelpen of te verlichten.’

Hoe ziet de behandeling van OIC eruit?

‘Als leefstijlveranderingen niet voldoende helpen, schrijven we, conform de

NHG-Standaard Obstipatie bij Volwassenen1 een behandeling met laxantia voor. Hebben die onvoldoende effect, dan kiezen we voor een perifeer werkende μ-opioïde receptor antagonist (PAMORA). PAMORA’s zijn niet het voorkeursmiddel volgens de NHG-Standaard, maar wel geïndiceerd bij OIC wanneer laxeermiddelen onvoldoende werken.’

Welke tips wilt u collega’s meegeven?

‘Het zou goed zijn als andere zorgverleners die de patiënt regelmatig zien, zoals de huisarts en apotheker, ook vragen naar de stoelgang. Dan wordt de drempel ook lager om het te melden. Niemand hoeft rond te blijven lopen met OIC.’

‘Ik ging feestjes mijden’

Patiënt Anna* (36) kreeg na de start van haar behandeling met opioïden last van OIC. Toch hield ze lang haar mond: ‘Dat ik moeite kreeg met naar de wc gaan, vond ik aanvankelijk niet zo erg: alles beter dan de pijn. Maar na een tijdje kreeg ik steeds meer moeite met ontlasten. Dan liep ik de hele week met een opgeblazen buik. En áls ik dan moest, dan was de ontlasting zo keihard dat ik misselijk werd en zweetaanvallen kreeg. Ik zag er tegenop om ergens anders dan thuis naar het toilet te gaan. Langzaamaan ging ik feestjes en verjaardagen steeds meer mijden. En als ik ’s morgens buikpijn had, meldde ik me ziek. Stel je voor dat ik op mijn werk op het toilet zou flauwvallen door zo’n zweetaanval. Totdat ik bijna altijd thuiszat. Het was een enorme opluchting toen ik uiteindelijk op de pijnpoli mijn verhaal vertelde en bleek dat er iets aan OIC te doen is.’ [*]


* Deze casus is gebaseerd op de ervaringen van een patiënt van Gusta de Vries.


[1] Diemel JM, Van den Hurk APJM, Muris JWM et al. NHG-Standaard Obstipatie. Huisarts Wet. 2010;53(9):484-98.



Anesthesioloog-pijnspecialist Michel Wagemans: ‘OIC gaat als enige bijwerking van een opioïd niet vanzelf over’

Op dit moment hebben zorgverleners vaak te weinig aandacht voor opioïd-geïnduceerde obstipatie (OIC)...