Pijnspecialist Michel Wagemans: ‘Gelukkig is er veel te doen aan obstipatie’

Patiënten die een zware pijnstiller krijgen, kunnen last krijgen van obstipatie. Die bijwerking gaat niet zomaar over, vertelt pijnspecialist Michel Wagemans van het Reinier de Graaf Ziekenhuis. ‘Het is belangrijk om met je arts te bespreken of je baat hebt van de pijnmedicatie, en ook stil te staan bij de bijwerkingen.’ 

tekst: Naomi van Esschoten


Hoe ontstaat obstipatie door pijnmedicatie?

‘Als je zware pijnstillers gaat gebruiken, ook wel opiaten genoemd, kun je allerlei bijwerkingen krijgen. Obstipatie komt daarbij veel voor. Dat komt doordat opiaten de werking van de darmen vertragen. Ook onttrekken deze pijnstillers vocht uit het maagdarmstelsel. Daardoor ontstaat harde en droge ontlasting.

Sommige zorgverleners zijn niet zo alert op deze bijwerking. Hoe komt dat?

‘Dat komt omdat vrijwel alle bijwerkingen die een opiaat kan geven, zoals sufheid, verwardheid of misselijkheid, meestal wegtrekken na een paar dagen. Dit is niet het geval bij obstipatie. Die bijwerking blijft en gaat niet vanzelf over. Het vervelende is dat obstipatie door pijnmedicatie een grote impact kan hebben op het leven van patiënten.’

Hoe pakt deze situatie uit voor patiënten?

‘In de praktijk zijn er veel patiënten die onnodig obstipatie door pijnmedicatie hebben. In de richtlijnen van huisartsen1 staat dat het aan te bevelen is om patiënten die starten met een zware pijnstiller, ook een laxeermiddel mee te geven. Helaas krijgt maar iets meer dan de helft van de patiënten ook daadwerkelijk een laxeermiddel voorgeschreven.2 Soms wil de dokter even afwachten wat er gebeurt, of wil juist de patiënt het even aankijken.3 Maar sommige patiënten krijgen toch last van obstipatie. Het gebruik van een laxeermiddel kan dit dan niet voorkomen. Met alle gevolgen van dien. Behalve buikpijn, moeilijk naar de wc kunnen en misselijkheid, leidt darmverstopping regelmatig tot flauwvallen en uitdroging. In sommige gevallen leidt het zelfs tot een ziekenhuisopname.’

Hoe behandelen jullie patiënten in het Reinier de Graaf Gasthuis?

‘Zoals de richtlijnen voorschrijven, krijgt iemand die hij met een opiaat start, meteen een laxeermiddel mee. Ook geven we adviezen mee die helpen de stoelgang te bevorderen. Denk aan het drinken van voldoende water, het innemen van voldoende vezels en genoeg bewegen. Na een week belt een verpleegkundige om te vragen of de pijnmedicatie goed werkt, en of iemand bijwerkingen ervaart. Een week is een goed moment, want veel bijwerkingen zijn dan al weggetrokken. Tegelijkertijd merkt de patiënt juist pas na een paar dagen pas of hij problemen heeft met de stoelgang.’

Wat zijn de volgende stappen als je last hebt van obstipatie door pijnmedicatie?

‘Als het voorgeschreven laxeermiddel niet werkt, dan is er nog een andere oplossing: PAMORA’s. Deze medicijnen verminderen het effect van de pijnmedicatie in de darmen. Daardoor gaat het darmkanaal weer zijn werk doen, zonder dat het ten koste gaat van de pijnstillende werking. Een win-win effect dus.’

Welk advies wil je meegeven aan patiënten?

‘Als je zorgverlener, bijvoorbeeld de huisarts, de apotheker of de verpleegkundige er niet naar vraagt,
begin er dan zelf over. Het is belangrijk om met je arts te bespreken of je baat hebt van de pijnstiller, en ook stil te staan bij de bijwerkingen. Vertel dus dat je obstipatieklachten hebt. Er is namelijk veel te doen aan obstipatie door pijnmedicatie.’ 


[1] Diemel JM, Van den Hurk APJM, Muris JWM et al. NHG-Standaard Obstipatie. Huisarts Wet 2010;53(9):484-9. 

[2] Research consortium HARM 3. Eindrapport: vervolgonderzoek medicatieveiligheid, https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2017/01/31/eindrapport-vervolgonderzoek-medicatieveiligheid/eindrapport-vervolgonderzoek-medicatieveiligheid.pdf. (2017, accessed 9 July 2017).. (2017, accessed 9 July 2017).

[3] Bruin F, Hek K, Lieshout JV, Verduijn M, Langendijk P, Bouvy M, Teichert M Laxative co-medication and changes in defecation patterns during opioid use. J Oncol Pharm Pract. 2018;Sep 27.


Verpleegkundig specialist Gusta de Vries: ‘Niemand hoeft last te hebben van obstipatie’

Praten over poep is een taboe-onderwerp. Maar als je niet meer naar de wc kunt, zijn de gevolgen so...