Verpleegkundig specialist Gusta de Vries: ‘Niemand hoeft last te hebben van obstipatie’

Praten over poep is een taboe-onderwerp. Maar als je niet meer naar de wc kunt, zijn de gevolgen soms groot. Verpleegkundig specialist Gusta de Vries van het Maasstad Ziekenhuis legt uit waarom het belangrijk is je klachten te melden.

tekst: Naomi van Esschoten


Hoe vaak zie je patiënten met obstipatie door zware pijnstillers?

‘Ik werk op de pijnpoli van het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam. Daar zie ik veel patiënten die langere tijd zware pijnstillers gebruiken. Ik denk dat zeker zeven op de tien van hen te maken krijgt met obstipatie. Dat kan ook haast niet anders. Zware pijnmedicatie, ook wel opiaten genoemd, zorgen ervoor dat de darmen trager werken. Daarom krijgen bijna alle patiënten last van deze vorm van obstipatie. Dokters noemen dit opioïd-geïnduceerde obstipatie, afgekort OIC. De klachten beginnen soms al vrij snel na de start en gaan niet vanzelf over.’

Melden patiënten hun klachten bij jou?

‘De meesten doen dat niet uit zichzelf. Het is toch een ongemakkelijk onderwerp. Daarom neem ik zelf het voortouw. Bij de start van een behandeling met opiaten vertel ik bijvoorbeeld altijd dat de kans op obstipatie groot is. Veel patiënten merken al snel een verandering in hun ontlastingspatroon.'

Wat gebeurt er daarna?

‘Na twee weken bel ik de patiënt op. Ik vraag dan of het lukt met de ontlasting en of er behoefte is aan ondersteuning. Soms helpen een paar kleine aanpassingen al om de klachten te verlichten. Denk aan minimaal een halfuur per dag wandelen, voldoende drinken en voldoende vezels binnenkrijgen. En dat is méér dan twee bruine boterhammen. Vervolgens vraag ik elke keer dat ik de patiënt zie hoe het gaat. Zo wordt het vanzelf normaal om over ontlasting te praten.’

Wat gebeurt er als je lang blijft rondlopen met obstipatie?

‘Obstipatie door pijnmedicatie lijkt een kleine bijwerking, maar er gaat veel leed achter schuil. Door de lichamelijke klachten, zoals een opgezette buik en harde ontlasting die er moeilijk uitgaat, kan iemand er vreselijk tegenop gaan zien om buiten de deur naar het toilet te moeten. Sommige patiënten melden zich ziek op het werk, vermijden sociale activiteiten en krijgen relatieproblemen. Soms zien we zelfs mensen die hun klachten lang hebben verzwegen uit angst of schaamte, en daardoor in een sociaal isolement zijn beland.’

Wat houdt mensen tegen om erover te beginnen?

‘Aanvankelijk zijn mensen vaak zo blij dat ze geen pijnklachten meer hebben, dat ze de obstipatie voor lief nemen. Soms speelt ook de angst dat wij de pijnmedicatie stoppen als zij hun bijwerkingen melden. Terwijl we tegenwoordig juist veel middelen tot onze beschikking hebben om obstipatie door pijnmedicatie te verhelpen of te verlichten.’

Hoe ziet de behandeling van obstipatie door pijnmedicatie eruit?

‘Als leefstijlveranderingen niet voldoende helpen, schrijven we een behandeling met een laxeermiddel voor. Daarin hebben we verschillende opties. Als laxeermiddelen onvoldoende effect hebben, dan kiezen we voor een nieuw soort middel, een PAMORA. Dat werkt dan vaak wel.’

Heb je nog tips aan patiënten?

Praat erover! Vind je het niet fijn om met een medisch specialist te praten, meld het dan bijvoorbeeld bij de huisarts, de verpleegkundige in het ziekenhuis, je verzorgende thuis of de apotheker. Niemand hoeft te blijven rondlopen met obstipatie door pijnmedicatie.’ 

‘Ik ging feestjes mijden’

Patiënt Anna* (36) kreeg na de start van een opiaatbehandeling last van obstipatie. Toch hield ze lang haar mond:  ‘Dat ik moeite kreeg met naar de wc gaan, vond ik aanvankelijk niet zo erg: alles beter dan de pijn. Maar na een tijdje kreeg ik steeds meer moeite met ontlasten. Dan liep ik de hele week met een opgeblazen buik. En áls ik dan moest, was de ontlasting zo keihard dat ik misselijk werd en zweetaanvallen kreeg. Ik zag er tegenop om ergens anders dan thuis naar het toilet te gaan. Langzaamaan ging ik feestjes en verjaardagen steeds meer mijden. En als ik ’s morgens buikpijn had, meldde ik me ziek. Stel je voor dat ik op mijn werk op het toilet zou flauwvallen door zo’n zweetaanval. Totdat ik bijna altijd thuiszat. Het was een enorme opluchting toen ik uiteindelijk op de pijnpoli mijn verhaal vertelde en bleek dat er iets aan obstipatie door pijnmedicatie te doen is.’ [*] 

* Het verhaal van Anna is gebaseerd op de ervaringen van een patiënt van Gusta de Vries.

Pijnspecialist Michel Wagemans: ‘Gelukkig is er veel te doen aan obstipatie’

Patiënten die een zware pijnstiller krijgen, kunnen last krijgen van obstipatie. Die bijwerking gaat...